1. Podstawy prawne i zasady prowadzenia
postępowania
- Zakres stosowania KPA w sprawach pomocy społecznej – art. 14
ustawy o pomocy społecznej i relacja przepisów ogólnych do
szczególnych.
- Zasady ogólne KPA w praktyce OPS/CUS: praworządność, prawda
obiektywna, informowanie stron, zaufanie, czynny udział strony,
szybkość i prostota postępowania.
- Obowiązek przestrzegania właściwości rzeczowej i miejscowej
oraz skutki wydania decyzji przez organ niewłaściwy.
2. Wszczęcie postępowania i ustalenie
stron
- Wszczęcie postępowania na wniosek i z urzędu – art. 61 KPA i
art. 102 ustawy o pomocy społecznej.
- Data wszczęcia postępowania, zawiadomienie stron oraz zgoda
strony w przypadku wszczęcia z urzędu sprawy wymagającej
wniosku.
- Ustalenie strony postępowania – interes prawny, obowiązek,
osoby uprawnione do działania w imieniu strony.
- Przedstawiciel ustawowy, pełnomocnik, pełnomocnictwo do
protokołu oraz kurator dla osoby nieobecnej lub niezdolnej do
czynności prawnych.
- Właściwość miejscowa gminy na podstawie art. 101 ustawy o
pomocy społecznej: miejsce zamieszkania, bezdomność, pobyt w
placówce i przypadki szczególne.
- Przekazanie podania według właściwości, spory o właściwość i
czynności niecierpiące zwłoki.
3. Podanie, braki formalne i obowiązki
organu
- Wymogi podania i braki formalne – art. 63–64 KPA.
- Kiedy podanie można pozostawić bez rozpoznania, a kiedy nie
wolno przerzucać na stronę obowiązku gromadzenia dokumentów, które
powinien zgromadzić organ?
- Wnioski o pomoc społeczną a dokumentowanie sytuacji osoby lub
rodziny – rola rodzinnego wywiadu środowiskowego.
- Obowiązek informacyjny wobec strony, w tym przekazanie
informacji o przetwarzaniu danych przy pierwszej czynności
skierowanej do strony.
4. Postępowanie wyjaśniające i dowodowe
- Rodzinny wywiad środowiskowy – cel, zakres, terminy
przeprowadzania i znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy.
- Dokumenty urzędowe i prywatne, oświadczenia strony, zeznania
świadków, opinie biegłych, oględziny i inne środki dowodowe.
- Dokumentowanie sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i
majątkowej – art. 107 ustawy o pomocy społecznej.
- Oświadczenia składane pod rygorem odpowiedzialności karnej –
kiedy i na jakiej podstawie można je odbierać?
- Współdziałanie strony w postępowaniu i skutki odmowy
współpracy, w tym odmowy złożenia oświadczenia o stanie
majątkowym.
- Wezwania, doręczenia, terminy, protokoły i adnotacje
urzędowe.
- Prawo strony do przeglądania akt i sporządzania kopii – art. 73
KPA.
- Czynny udział strony przed wydaniem decyzji – art. 10 KPA oraz
obowiązek wskazania niespełnionych przesłanek zależnych od strony –
art. 79a KPA.
5. Terminy załatwiania spraw i bezczynność
organu
- Terminy załatwiania spraw – art. 35 KPA i przepisy
szczególne.
- Zawiadomienie o niezałatwieniu sprawy w terminie, wskazanie
przyczyn zwłoki i nowego terminu – art. 36 KPA.
- Bezczynność a przewlekłość postępowania – różnice
praktyczne.
- Ponaglenie – przesłanki, sposób wniesienia i obowiązki
organu.
- Odpowiedzialność pracownika za niezałatwienie sprawy w terminie
– art. 38 KPA.
6. Decyzja administracyjna w pomocy
społecznej
- Kiedy przyznanie świadczenia wymaga decyzji, a kiedy ustawa o
pomocy społecznej przewiduje odstępstwo od tej zasady?
- Wydanie decyzji po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu
środowiskowego – wyjątki ustawowe.
- Elementy decyzji administracyjnej – art. 107 KPA: oznaczenie
organu i strony, podstawa prawna, rozstrzygnięcie, uzasadnienie i
pouczenie.
- Jak sporządzić prawidłowe uzasadnienie faktyczne i prawne?
Ustalenia, dowody, ocena materiału i wyjaśnienie zastosowanych
przepisów.
- Kiedy można odstąpić od uzasadnienia decyzji?
- Rygor natychmiastowej wykonalności – przesłanki i tryb z art.
108 KPA.
- Umorzenie postępowania – kiedy sprawa stała się
bezprzedmiotowa? 105 KPA.
- Postanowienia w toku postępowania – różnica między decyzją a
postanowieniem i zaskarżalność postanowień.
7. Zmiana, uchylenie i wygaśnięcie decyzji – kiedy i
na jakiej podstawie?
- 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej jako szczególna podstawa
zmiany lub uchylenia decyzji w sprawach pomocy społecznej.
- Zmiana lub uchylenie decyzji na niekorzyść strony bez jej zgody
– zmiana przepisów prawa, zmiana sytuacji dochodowej lub osobistej
oraz pobranie nienależnego świadczenia.
- Możliwość zmiany lub uchylenia decyzji w razie marnotrawienia
świadczeń, dysproporcji między dochodem a sytuacją majątkową oraz
odmowy złożenia oświadczenia o stanie majątkowym.
- Zmiana decyzji na korzyść strony – czy wymagana jest zgoda
strony?
- 154 KPA – zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej, na mocy
której żadna ze stron nie nabyła prawa.
- 155 KPA – zmiana lub uchylenie decyzji ostatecznej, na mocy
której strona nabyła prawo; przesłanki zgody strony, interesu
społecznego lub słusznego interesu strony.
- Relacja art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej do art.
154–155 KPA oraz znaczenie art. 163 KPA.
- 162 KPA – stwierdzenie wygaśnięcia decyzji: kiedy decyzja stała
się bezprzedmiotowa albo strona nie dopełniła warunku?
- 113 KPA – sprostowanie błędów pisarskich, rachunkowych i innych
oczywistych omyłek; granica między sprostowaniem a merytoryczną
zmianą decyzji.
- Jak dobrać rozstrzygnięcie do zdarzenia, które nastąpiło po
wydaniu decyzji? Zmiana treści decyzji, uchylenie uprawnienia,
wygaśnięcie decyzji czy odrębne postępowanie?
8. Zwrot należności i nienależnie pobranych
świadczeń
- 104 ustawy o pomocy społecznej – ustalanie wysokości należności
podlegających zwrotowi i terminów ich zwrotu w drodze decyzji.
- Rozróżnienie decyzji zmieniającej lub uchylającej decyzję
przyznającą świadczenie od decyzji ustalającej obowiązek zwrotu
należności.
- Odstąpienie od żądania zwrotu, umorzenie należności, odroczenie
terminu płatności i rozłożenie na raty.
- Potrącenia z bieżących świadczeń i dochodzenie należności w
trybie egzekucji administracyjnej – podstawowe zagadnienia.
9. Odwołania i nadzwyczajne tryby weryfikacji
decyzji
- Odwołanie od decyzji i zażalenie na postanowienie – terminy,
tryb wniesienia i obowiązki organu pierwszej instancji.
- Zrzeczenie się prawa do wniesienia odwołania i skutki uzyskania
przez decyzję ostateczności.
- Wznowienie postępowania – przesłanki z art. 145 i nast.
- Stwierdzenie nieważności decyzji – przesłanki kwalifikowanych
wad z art. 156 i nast.
- Rozróżnienie zwykłej zmiany decyzji od wznowienia postępowania
i stwierdzenia nieważności.
10. Analiza przypadków z praktyki
OPS/CUS
- Zmiana sytuacji dochodowej osoby pobierającej świadczenie –
jaki tryb zastosować?
- Zmiana sytuacji osobistej strony i ustanie przesłanek
przyznania świadczenia.
- Marnotrawienie przyznanej pomocy lub ujawnienie dysproporcji
między dochodem a majątkiem.
- Odmowa złożenia oświadczenia o stanie majątkowym – konsekwencje
procesowe i materialnoprawne.
- Ujawnienie pobrania świadczenia nienależnego – relacja
zmiany/uchylenia decyzji do postępowania o zwrot.
- Błąd w decyzji – kiedy wystarczy sprostowanie, a kiedy
konieczna jest zmiana lub zastosowanie innego trybu?